پس از ظهور اسلام متوجه آن كشورها شدند . طوايف عرب كه پيرو اسلام شده بودند ، براى به‌دست آوردن روزى و زندگى بهتر به جنگ مىآمدند و تنها نظرشان غارت و غنيمت بود ، چنان كه در جنگ حنين و طايف اين موضوع مسلم گشت . در اين دو جنگ ، غنيمتهاى فراوانى به دست مسلمانان افتاد و همين كه جنگ پايان يافت و اسيران ردوبدل شدند ، بنا به گفتهء ابن هشام ، پيغمبر ( ص ) سوار شد و مردم دنبال آن حضرت را گرفته فرياد مىزدند : اى پيغمبر خدا ، زود باش بهرهء ما را از شتر و گوسفند بده . آنقدر مردم فشار آوردند كه پيغمبر كنار درختى متوقف شده ، رداى آن حضرت به دست مردم افتاد . آنگاه فرمود : اى مردم رداى مرا بدهيد اگر غنيمتهاى امروز به اندازهء درختهاى تهامه باشد ، همه را ميان شما تقسيم مىكنم . همه مىدانيد من ترسو و دروغگو و لئيم نيستم . « 38 » نكته‌اى كه در اينجا ذكر آن ضرورى است ، اينكه سياست وحدت مذهبى پيشواى اسلام كه نتيجهء آن ، پايان دادن به اختلافات مذهبى و عقيدتى و قبيله‌اى بود ، اصولا با منافع اقتصادى قبيلهء قريش تعارضى نداشت . زعماى قبيلهء قريش آرزو داشتند كه به جاى چهار ماه ( يعنى ماه‌هاى محرم و رجب ، ذيقعده و ذيحجه ) در تمام ايام سال ، در پناه امنيت و آرامش ، بتوانند به فعاليتهاى بازرگانى ادامه دهند ، و اين آرزو فقط در سايهء اسلام عملى شد . به قول يكى از محققين : « مذهب جديد فقط گذشتن از مقدار محدودى وقت و ثروت آنها را مىخواست و بقيه را به خود آنها وامىگذاشت تا آزادانه فعاليتها و امور شخصى خود را دنبال كنند . يكى ديگر از محاسن اسلام ، در نظر مردم مكه ، نظارت شديد بر باديه‌نشينان و تربيت آنها بود . » « 39 » رام كردن چادرنشينان از راه جنگ كارى دشوار و بيحاصل بود . به همين مناسبت ، پس از رحلت پيشواى اسلام ، در دوران خلافت ابو بكر ، زعماى عرب و گردانندگان عالم اسلام تصميم گرفتند كه از نيروى جنگى باديه‌نشينان در غزوات و جنگهاى توسعه‌طلبانهء خود استفاده كنند ، و با اين تدبير ، بزرگترين مانع وحدت جامعهء عرب را از بين بردند . ديرى نگذشت كه عشاير و باديه‌نشينان عرب ، كه منافع اقتصادى خود را در همكارى با اسلام مىديدند ، مانند زعماى قبايل قريش با نهضت جديد روى موافق نشان دادند . به عقيدهء دوپلانول « 40 » با اينكه دين اسلام در منطقه‌اى كه اكثريت افراد آن را قبايل چادرنشين تشكيل مىدادند پديد آمد ، به توسعهء شهرنشينى و ايجاد شهرها كمك كرد ، زيرا به‌جا آوردن شمارهء بسيارى از فرايض مذهبى بطور دسته‌جمعى ، جز از راه تمركز در شهرها و شهرنشينى امكان‌پذير نيست . علاوه بر اين ، اغلب سران عرب در ممالك اسلامى و غير مسلمان به كار تجارت مشغول بودند ، و اسلام از دو راه تجارت و جهاد در مناطق غيرمسلمان منتشر گرديد . يكى از نويسندگان فرانسوى مىگويد : « وقتى كه دانشجوى اروپايى در صدد تتبع

--> ( 38 ) . تاريخ تمدن اسلام ، پيشين ، ص 60 و 61 . ( 39 ) . مأخوذ از مقالهء تحقيقى : H . A . R . GIBBGELUL ، ترجمهء دكتر محمد حسين تمدن . استاد دانشگاه تهران ( 40 ) . Doplanhol